Η πανδημία COVID-19 ως μια ευκαιρία αναστοχασμού και πρόκλησης
για το μέλλον
Η κατανόηση της αενάως μεταβαλλόμενης θέσης της ανθρωπότητας
στην ισορροπία της φύσης, αποτελεί μέρος της αντίληψής μας για τη θέση του
ανθρώπου στο οικοσύστημα.
Ο ιός SARS-COV-2 που προκαλεί τη σημερινή νόσο COVID -19 εμφανίζει μεγάλη μεταδοτικότητα.
Στα μέσα Ιανουαρίου είχαμε περίπου 100 εκατομμύρια περιστατικά Covid-19 παγκοσμίως και πάνω από 2
εκατομμύρια θανάτους. Επιδημιολογικές μελέτες αντισωμάτων στο SARS-COV-2 αποδεικνύουν ότι ο αριθμός
μολυσμένων είναι πολύ πιο υψηλός από τις επίσημες εκτιμήσεις περιστατικών.
Ακόμη και ο αριθμός των θανάτων που μπορεί να αποδοθούν στην πανδημία είναι
υψηλότερος από αυτούς που έχουν καταγραφεί ως θάνατοι Covid-19 (Κογεβίνας, Μ., Επιδημιολόγος,
Καθηγητής Barcelona Institute for Global Health).
Ωστόσο, δεν έχουν όλοι οι ασθενείς με covid-19 τον ίδιο κίνδυνο να εμφανίσουν τις σοβαρές επιπλοκές της νόσου, αλλά αρκετοί από τους παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου είναι δυνατό να τροποποιηθούν και να μετριαστεί η αρνητική τους επίδραση (Δημόπουλος, Θ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρύτανης ΕΚΠΑ).
Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με μεγαλύτερη πιθανότητα σοβαρής νόσου είναι η μεγαλύτερη ηλικία, η παχυσαρκία, η κακή φυσική κατάσταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση, η χρόνια νεφρική νόσος, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και ιστορικό καρδιακής νόσου και καρδιακής ανεπάρκειας. Άρα, η σωστή διατροφή και η άσκηση, η αποφυγή του καπνίσματος, η ρύθμιση του σακχάρου με τη σωστή δίαιτα και την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή, η πιστή εφαρμογή των θεραπειών για τη χρόνια αποφρακτική ανεπάρκεια, η θεραπευτική αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης και της καρδιακής ανεπάρκειας, όπως επίσης και ο καλός ύπνος αποτελούν σημαντικά μέτρα για την πρόληψη των πιο σοβαρών επιπλοκών σε περίπτωση λοίμωξης. ( Καστρίτης, Ε., Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Δημόπουλος, Θ., Μάρτιος,2021).
Αναμφίβολα, έχουμε απέναντί μας έναν μικροσκοπικό ιό που έχει
επιφέρει αλλαγές μεγατόνων σε ό,τι γνωρίζαμε ως κανονική ζωή, τον οποίο η επιστημονική
κοινότητα κυνηγάει για να εξοντώσει και εκείνος βρίσκει τρόπους να μας
ξεφεύγει. Ωστόσο, η ανάπτυξη εμβολίων ενάντια στον SARS-COV-2 μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο
αποτελεί παγκόσμιο ρεκόρ, έχοντας ως επιστημονικό δεδομένο ότι το προηγούμενο
ρεκόρ κατείχε το εμβόλιο της παρωτίτιδας, για τη δημιουργία του οποίου
χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια. Αυτή η επιτυχία εισήγαγε στην κλινική πρακτική,
καινούρια γενετικά εμβόλια νουκλεϊνικών οξέων, που αλλάζουν την τεχνολογία
παρασκευής εμβολίων και συμβάλουν στη διατήρηση της ανοιχτής παγκόσμιας κοινωνίας
και του επιπέδου διαβίωσης (Παυλάκης Γ., Ph.D. Chief, Human Retrovirus Section, Vaccine Branch Center for Cancer Research National Cancer Institute).
Ωστόσο, παρά το σωτήριο για την ανθρωπότητα επίτευγμα της θεμελιώδους επιστημονικής έρευνας και της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών γενετικών εμβολίων, οι μεταφυσικές, ψευδοεπιστημονικές, συνωμοσιολογικές φωνές που αντιτίθενται στον ορθό λόγο, συνεχίζουν να παίζουν τον εξαιρετικά επικίνδυνο ρόλο τους. Οι θεωρίες συνωμοσίας διαθέτουν συναρπαστικές αφηγήσεις από τους συμμετέχοντες, οι οποίοι αισθάνονται κάτοχοι μιας αλήθειας κρυμμένης για τους άλλους, που αποκαλούν πιόνια της παγκοσμιοποίησης, ενώ ταυτόχρονα γνωρίζουν όλες τις απαντήσεις. ( Πουλάκου- Ρεμπελάκου Έ., Αναπληρώτρια καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ).
Σήμερα, το ψευδές αίσθημα ασφάλειας απέναντι στις επιδημίες, που προηγήθηκε της εμφάνισης του AIDS, έχει πλέον αντικατασταθεί από ανασφάλεια για τη θέση της ανθρωπότητας στην εξέλιξη της ζωής, πάνω σε έναν θερμαινόμενο πλανήτη. Η πρόσφατη ιστορία μας με τους κορωνοϊούς μας δείχνει ότι η ολέθρια σχέση μας μαζί τους δεν θα τελειώσει τόσο εύκολα. Όπως προηγούμενοι κορωνοϊοί (SARS-CoV, MERS-CoV) και βεβαίως ο SARS-CoV-2 πέρασαν το φράγμα των ειδών και έφτασαν στον άνθρωπο, πιθανότατα άλλοι ετοιμάζονται αυτή τη στιγμή για τη δική τους ‘’διεθνή καριέρα’’, που απειλεί να μεταφραστεί σε μια καινούρια παγκόσμια κρίση δημόσιας υγείας. Ενάντια σε αυτό ακριβώς το σενάριο προσπαθούν να δράσουν προληπτικά επιστήμονες ανά τον κόσμο, με κύριο στόχο τους την αναζήτηση ενός εμβολίου που θα προστατεύει από πολλούς κορωνοϊούς και από επικίνδυνες παραλλαγές τους που δεν έχουν εμφανιστεί ακόμη (Ted Ross, Center of Vaccines and Immunology Department of Infections Diseases), καθηγητής Μεταδιδόμενων Νοσημάτων και διευθυντής του Κέντρου για τα Εμβόλια και την Ανοσολογία (University of Georgia).
Την ανάγκη για ένα καθολικό εμβόλιο ενάντια στους κορωνοϊούς, θεωρεί απαραίτητο να αναπτυχθεί, ο Wayne Koff, διευθύνων σύμβουλος του Human vaccines Project (μη κερδοσκοπικός οργανισμός με στόχο την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου ανοσοποιητικού συστήματος) και επισκέπτης καθηγητής Επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan στο Harvard και ο οποίος θεωρείται από τους πλέον ειδικούς παγκοσμίως στη διαδικασία ανάπτυξης εμβολίων.
Αναφορικά με τις αιτίες αύξησης των πιθανοτήτων άλλοι κορωνοϊοί να περάσουν το φράγμα των ειδών και να προκαλέσουν νέες πανδημίες, ο Wayne Koff επισημαίνει ότι αυτές είναι πολλές: τα ζώα που μολύνονται με αυτούς τους ιούς σε πολλές περιπτώσεις έρχονται τακτικά σε επαφή με τον άνθρωπο. Ακόμη, οι σύγχρονες αγροτικές πρακτικές, η εξέλιξη των ιών, η καταπάτηση του φυσικού περιβάλλοντος, η αύξηση του πληθυσμού, η αστικοποίηση, τα παγκόσμια ταξίδια και η κλιματική αλλαγή επισπεύδουν την επαφή με νέα στελέχη ιών που έχουν πανδημική δυναμική, καθώς και την εξάπλωσή τους. Συνεπώς, είναι εύκολο οι επιδημίες να μετατραπούν σε πανδημίες. Ωστόσο, ο Wayne Koff θεωρεί πως η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος προσφέρουν τα ''εργαλεία'' να αναπτυχθούν καθολικά εμβόλια, ακόμη και σε χρόνους ρεκόρ. Όμως, απαιτείται μια διεθνής προσπάθεια και σχέδιο δράσης, μέσα σε ένα πλαίσιο χρηματοδότησης και ανταλλαγής πληροφοριών και δεδομένων.
Επιπρόσθετα, σε μια σειρά μελετών που έχουν πραγματοποιήσει ο καθηγητής τοξικολογίας Τσατσάκης Αριστείδης και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, αλλά και σε ξένα πανεπιστήμια, καταδεικνύεται μια σημαντική συσχέτιση μεταξύ του σύγχρονου τρόπου ζωής και του αυξανόμενου ρυθμού εμφάνισης χρόνιων νόσων και της ολοένα και πιο εντατικής ανάπτυξης μολυσματικών δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Για παράδειγμα, τέτοιες δραστηριότητες είναι η εντατική χρήση φυτοφαρμάκων και βιοκτόνων στη γεωργία, η αυξανόμενη χρήση αντιβιοτικών και γενετικώς τροποποιημένων τροφών στην κτηνοτροφία, η εισαγωγή ενός τεράστιου αριθμού χημικών ουσιών στη βιομηχανία, οι πλαστικοποιητές και τα διάφορα συντηρητικά στον τομέα των τροφίμων και ένδυσης και οι πολλαπλές χημικές ουσίες, όπως τα parabens στα προϊόντα κοσμετολογίας και ατομικής περιποίησης. Ακόμα, η εντατική χρήση κινητήρων εσωτερικής καύσης στις μετακινήσεις, αλλά και η έκθεση σε μικροσωματίδια-νανοσωματίδια και οι διάφορες ακτινοβολίες και ηλεκτρομαγνητικά πεδία των τηλεπικοινωνιών, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που εξασθενούν το αμυντικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού. (Τσατσάκης, Α., Πετράκης, Δ., Νικολουζάκης, Τ., Καρζή, Β., 21/3/21, ''Κ'').
Τα παγκόσμια προβλήματα απαιτούν παγκόσμιες λύσεις. Εκτιμάται ότι η τρέχουσα πανδημία θα κοστίσει περί τα 8 ως 16 τρισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως, δηλαδή περί τις 500 φορές περισσότερα χρήματα από αυτά που θα απαιτούνταν για να προληφθεί η επόμενη πανδημία. Το δικαιολογημένο σοκ που έχει προκαλέσει η πανδημία του κωρονοϊού μπορεί να συμβάλει στο να πάρουμε αποφάσεις ''εξω από το κουτί '', πέρα από στερεότυπα. Επιστήμονες και ερευνητές θέτουν την ανάγκη να επανεξαστούν το συνολικό μοντέλο ανάπτυξης και οι τρόποι που υποσκάπτουμε την υγεία της ανθρωπότητας και του πλανήτη, δύο στοιχεία που μόνο ενιαία μπορούμε να αντιμετωπίσουμε.
